Dziś jest poniedziałek, 12 maja 2008, godz. 09:17. Zapraszamy do korzystania z serwisu.

Mit kosmogeniczny

Artykuły

Jak ten świat w końcu powstał?! Czy za sprawą Wielkiego Wybuchu, zlepiania się materii, czy może stało się to ręką Boga, jakiegokolwiek imienia by nie był, tego nie wiemy. Więc po co pytanie, skoro brak odpowiedzi? Bo wcale nie musimy wiedzieć jak powstał świat, możemy wierzyć w jedną z miliona teorii, które stawia nam nauka, religie, nasz rozum. Ale żeby w coś wierzyć, to to coś musi być dla nas przekonywujące i w pewnym sensie kuszące.

By zrozumieć misterium życia, trzeba jedynie 'rozszyfrować' to wszystko, co Kosmos 'mówi' przez swe rozliczne 'sposoby bycia'. A jedno wydaje się oczywiste: że Kosmos jest żywym organizmem, odnawiającym się okresowo. Misterium niewyczerpanego pojawiania się życia wiąże się z rytmiczną odnową Kosmosu. Dlatego właśnie Kosmos został wyobrażony w kształcie ogromnego drzewa. Mircea Eliade

Na przykład takie chrześcijaństwo. Wierzysz, bo Bóg obiecał za wiarę zbawienie, wieczny raj i odpoczynek. Tu kolejny problem, czy Bóg istnieje? Ale sformułujmy to pytanie dokładniej. Czy INGERUJE w życie na ziemi? A jeśli ingeruje to sam, czy przez pomocników...? Przez, takiego powiedzmy sobie, Jezusa, czy apostołów? Coś za dużo tych pytań... Wierzy się w Boga, bo babka wierzyła, mama wierzy i ja też. Wierzy się, bo wtedy wszelkie nieszczęścia, szczęścia można wytłumaczyć. Wreszcie wierzy się, bo ma się oparcie w kimś wyższym, transcendentnym, odległym, a przez modlitwy, rozmowy itp. wydawałoby się bliższym i bardziej zrozumiałym.

A takie pogaństwo? Powiedzmy dosłownie – wierzenia słowiańskie. Czemu ludzie w to wierzyli (wierzą)? Modlili się do Peruna (Perkuna, Świętowita itp.), składali mu ofiary, stawiali kamienne pomniki, bo był ich bożkiem, który władał piorunami i sprowadzał burzę w czasie susz. A jeśli nie było deszczów, nie było dostatecznych plonów, był głód. Wierzyli w duchy, topielce, w żmijów, djabły, rusałki. Bo te wszystkie stworzenia były wytłumaczeniem tego, co się działo. Tłumaczyły zjawiska atmosferyczne, pogodę, pory roku, dzień i noc, nieszczęścia czy dary od losu. Wprowadzały pozorny ład świata, uporządkowanie i dawały obraz człowieka zanurzonego i mającego miejsce we wszechświecie, miejsce i rolę do odegrania.

Każda z religii, każde wierzenia są utopią. Nie da się ich wytłumaczyć "na chłopski rozum". Żeby uwierzyć, trzeba wyłączyć rozum. Poczuć, a nie zobaczyć. Wiara jest elementem magicznym, pociągającym, tajemniczym. Wiara jest trudna.

Przedstawię wam mity o powstaniu świata. Dwa. Z Kilkudziesięciu. Każda religia ma swój mit. Ale i tak wszystkie wywodzą się z jednego. Jest on tylko odpowiednio przekształcany i dopasowywany do religii. Jedna z wersji tego mitu pochodzi ze Środkowej Polski i brzmi tak:

"Przed stworzeniem świata nie było nic, tylko niebo i morze. Bóg pływał po morzu w łódce i napotkał ogromną i gęstą pianę, w tej pianie mieszkał djabeł. Kto żeś ty? – zapytał Bóg. – Weź mnie do siebie do łódki, to ci powiem – odpowiedział czart. – No chodź – rzekł Bóg, a zarazem usłyszał – Ja jestem czart – odpowiedź wchodzącego. Milcząc płynęli. Djabeł zaczął mówić. – Dobrze by było, gdyby miejsce, na którym płyniemy, było twarde. – Będzie – rzekł Bóg – zejdź na dół w morze i przynieś mi ziemi garść, mówiąc, że niesiesz w mojem imieniu, przynieś, uczynię z tego piasku ziemię. Djabeł poszedł, nabrał piasku w garść mówiąc – Biorę się w imieniu mojem. Gdy wyszedł na wierch, nie zostało ani ziarnka piasku. Poszedł drugi raz mówiąc – Biorę cię w imieniu Jego. Gdy wrócił, zostało mu trochę piasku za pazurami. Bóg wziął ten piasek, posypał na wodę i stała się z niego ziemia, ale tylko tak duża, aby mogli się obaj wygodnie położyć. Położyli się tedy, Bóg ku wschodowi, djabeł ku zachodowi. Gdy djabłu się zdawało, że Bóg usnął, zaczął go spychać, aby wpadł do morza i aby utonął i zginął. Ale nadaremnie, ziemi pod Bogiem przybywało i rozszerzała się daleko ku wschodowi. Widząc to czart jął pomykać ku zachodowi, dalej ku południowi i północy a przez to ziemia rozszerzyła się w różne strony. Bóg obudziwszy się wstał i poszedł w niebiosy. Czart pobiegł za nim, wtedy Bóg skinął, pioruny zaczęły uderzać, błyskawice zabłysły i djabeł strącony został w przepaść."

Mit ten ukazuje odwieczna walkę dobra i zła. Rozłóżmy go jednak trochę. Poszukajmy znaczeń i wytłumaczeń świata...

Schemat poniższy przedstawia uproszczoną wizję historii świata. Wizja jaka się tu wyłania pokazuje świat dynamiczny, przechodzący przez trzy fazy rozwojowe, charakteryzujące się odmiennym układem sił (+) i (–).

W pierwszej fazie istniał OGIEŃ NIEBIESKI o cechach tylko niebieskich, boskich (+) i WODA KOSMICZNA o cechach wyłącznie złych, gadzich, o czym mówił nam przytoczony mit. Środkowa faza istnienia świata trwa obecnie, a raczej trwała wówczas, gdy żyli ludzie, których to światopogląd omawiamy. Oba bóstwa (Bóg i Diabeł) działają tu przez 'pośredników'. Żmij nie jest już czysto niebieski, ale przeważają w nim te cechy. Smoki także nie mają już tylko akwatycznego charakteru, ale obie grupy pomocników zachowały pierwotny antagonizm. Jak wynika z mitu kosmogonicznego, ziemia powstała za sprawą obu bóstw, więc jest neutralna, posiada zarówno akwatyczne (–) jak i chtoniczne (+) cechy, dlatego jest ostoją życia. Aby ułatwić zrozumienie przyjmowanych cech, schemat 2:

Są też podania, w których ludzie wierzyli, że wszystko zaczęło się od drzewa – drzewa życia, drzewa – środka świata. Jest to odmienny mit kosmogoniczny od przytoczonego poprzednio przeze mnie. Dowiadujemy się z kolędy karpackiej, niestety zachowanej jedynie we fragmencie, że:

"Było to ongiś na początku świata – Wtedy nie było nieba, ani ziemi, Nieba, ni ziemi tylko sine morze, A pośród morza na dębie Siedziały dwa gołębie. Dwa gołębie na dębie toczyły taką naradę. Radu radziły i gruchały: Jakże my mamy stworzyć świat? Spuścimy się na dno do morza, Wyniesiemy drobnego piasku, drobnego piasku, niebieskiego kamienia. Drobny piaseczek posiejemy. Niebieski kamyczek podniesiemy. Z drobnego piasku – czarna ziemica, – lodowata wodzica, zielona trawica. Z niebieskiego kamienia – błękitne niebo, Niebieskie niebo, świetliste słoneczko, Świetliste słoneczko, jasny miesiączek, Jasny miesiączek i wszystkie gwiazdeczki."

Tu zamiast Boga i Szatana występują dwa ptaki. Dostarcza on nam odmiennej nieco wizji powstania świata, chociaż w obu są powtarzające się elementy. Wersja kolędowa jest poza tym pełniejsza od wcześniejszego mitu, mówi bowiem o stworzeniu nie tylko ziemi, ale też i ciał niebieskich. Mit ten tłumaczy też czemu dąb jest drzewem branym pod opiekę. Drzewem, pod którym na wsiach stawia się kapliczki, składa kwiaty i spotyka się przy większych obrządkach religijnych wsi.

Drzewo może stać się symbolem wszechświata i jako taki symbol występuje w cywilizacjach rozwiniętych, ale dla archaicznej świadomości religijnej drzewo jest wszechświatem. Mircea Eliade

Przypomnijmy sobie sami, jak w Piśmie Świętym opisane jest powstanie świata... można powiedzieć, że jest to kolejny mit kosmogoniczny. Mit, który tłumaczy dni tygodnia, niedzielne LB (leżenie bykiem), który mówi z czego powstały poszczególne części otaczającego nas świata. Ma on także elementy odpowiadające tym z przytoczonych mitów.

Idąc dalej, możemy postawić dość mocny wniosek. Chrześcijaństwo, w dobie kiedy wchodziło na arenę pogańskiego świata przyjmowane było jako "new age'owa" sekta. Z bóstwem – Bogiem, guru – Jezusem i panteonem pomniejszych bóstw, który rośnie z dnia na dzień. A cóż to za panteon? Maryja, Józef, apostołowie, święci, święte obrazy, figurki itp. Modlimy się do nich, składamy ofiary, kwiaty, jak niegdyś ludność pogańska Perunowi, Welesowi, Swarogowi i innym. Dziś natomiast chrześcijaństwo jest religią silnie zakorzenioną w psychice i mentalności naszego społeczeństwa. Jak niegdyś pogaństwo. Za kilkaset lat wejdzie pewnie kolejna "new age'owa" sekta, która wyprze starą, choć niewiele będzie się od niej różnić, być może uda jej się tylko ciut więcej zapewnić, może przygotują więcej błyskotek, którymi skuszą nas, żądnych wiary i ładu. Nas, puch marny, chcący wszystko zaszufladkować i poukładać, choć często mamy już problemy z uporządkowaniem własnego życia...

Morphia

Pisząc o pogaństwie korzystałam z książek: "Drzewo życia" J. R. Tomiccy, "Mitologia Słowian" A. Gieysztor i z tego, co zapamiętałam z opowieści mojej chodzącej encyklopedii wierzeń słowiańskich (Posdrafiam:*) oraz, pisząc o chrześcijaństwie: z własnej wiedzy, którą to wpajał mi ksiądz, katecheta, babcie, ciocie, mama itd.

Artykuł ten pochodzi z 2 numeru magazynu internetowego "Przebudzenie"
Dodano: 14 listopada 2006, 12:29
Ilość wyświetleń: 4878
Średnia ocena: −
Kategoria: wierzenia

Komentarze (4)

[ostatni: 6 maja 2008, 12:18]
Kliknij, by wysunąć listę komentarzy

1.
Artykuł bardzo fajny i zrozumiały dla każdego ;) Racja że biblijne stworzenie świata to mit.:), chyba że każde słowo bierzesz dosłownie , tak jak inne.Czytając biblie i wiedze którą wpajał mi ksiądz itd...... sam mogę interpretować wszystko i wszystkie mity , bez wyjątku.Troszke małe te rysunki ;)
diawlo ´ 11 stycznia 2007, 22:21
2.
diawlo: kliknij na miniaturkę obrazka, a otworzy się większa grafika.
Nazcain ´ 12 stycznia 2007, 12:30
3.
Nazcain - dzięki za rade :), to już robiłem ,otwiera się ,o tyle że takich samych rozmiarów , ale znalazłem na to sposób ;)
diawlo ´ 12 stycznia 2007, 17:28
4.
Mit o stworzeniu świata pochodzący ze środkowej Polski - został jak sądze - schrystianiozowany (jak wiele innych mitów) - znam go w wersji Perun i Weles, a nie Bóg i czort. Tym bardziej, ze Weles nie jest siłą jednoznaczną - tylko złą - jakby sugerował czart. Ten swoisty sztywny podział na dobro i zło jest późniejszy chrześcijański. Po drugie pisanie Bóg z wielkiej a czart z małej - jednoznacznie okresla wyższość Boga nad czartem - a siły Peruna i Welesa były równorzędne jak siły dwóch braci. Po podziale wszak Perun rządził niebem i miał udział na ziemi, a Weles podziemią (wodą też) oraz ziemią - czyli ziemia część pnia kosmicznego drzewa była wspólna. Interpretacja taka sama, ale jesli sięgać, to do oryginału. Trzeba brać poprawke na chrystianizację i narzucenie płaszczyka nowej wiary na stare mity.
Z tego wywodu wynikałoby, że niebiański był ogień, a woda demoniczna. I jak tu powiązać kolejne rytuały przedchrześcijańskie i święte źródła. Wszak wszsytkie chramy stały w pobliżu źródeł, bądź chociaż rzek - płynąca prosto z ziemi oczyszczająca i uzdrawiająca woda, woda płynąca sama w sobie to źródło życia. Ogień święty, ale tylko żywy ogień. Więc tutaj też jest podział na ogień uświęcony i na uświęconą wodę. Właśnie przez tę wodę misjonarze zabraniali kąpieli w świętych żródłach i odnawiali chrzty - bowiem nasi przodkowie za pomocą wody i rytuałów "zmywali z siebie chrzest" koscielny i na nowo święcili się w swojej wodzie. Dlatego też większość pogańskich świętych źródeł stała się "źródełkami Matki Boskiej". O świętej wodzie, wodzie życia - pozostawili nam przodkowie wiele baśni - znane są wędrówki bogaterów na wysoką górę, gdzie bije żródło życia a po drodze muszą pokonac wiele przeciwności. takie święte źródła znajdowały się jak już wspomniałam przy chramach, świętych gajach a te najczęściej na wzgórzach - chociażby Sobótka -jeśli chodzi o przykład. Nasi przodkowie nie rozróżniali swoich bogów na tylko dobrych i tylko złych. Z tego względu, ze pomniejszych bogów mozna przyrównać do dzisiejszych świętych. Tez się do nich ludzie modlą, ale jako do posredników. Zapewne gdyby zachowały się wszystkie mity i legendy okazałoby się, że wielu zn nich stało się bóstwami po śmierci (pomijając tak oczywiste demony jak topielice, rusałki, i wiele innych, którzy stawali się demonami po śmierci). Podczas chrystianizacji nasi przodkowie podkreślali, ze mają tylko jednego boga - najwyższego, ale jego imienia nie wypowiadali. Czcili w swoich świątyniach pomniejszych bogów, którzy byli afirmacją jednej z cech najwyższego. Skoro były chramy poświęcone zarówno Perunowi jak i Welesowi to nie mozna twierdzić, ze jedden był dobryu a drugi zły. Zgodnie z wywodem autora wynikałoby, zę część naszych przodków, to obecni satanisci skoro czcili Welesa (bądź Tryglawa - to samo bóstwo).
I jeszcze jedno mit o stworzeniu nie mógł mówić o czarcie (w pierwotnej wersji) , bowiem czart podlegał Welesowo (Wołosowi jak kto woli). Nasi przodkowie nie znali piekła i niebia - nie było takiego podziału. Czart (czort) pojawia się w innym micie - gdy to stara się wejść na kosmologiczne dzrewo (drzewo żcycia) i zawładnąć częścią przynalezącą do Peruna).
"Mit ten tłumaczy też czemu dąb jest drzewem branym pod opiekę. Drzewem, pod którym na wsiach stawia się kapliczki, składa kwiaty i spotyka się przy większych obrządkach religijnych wsi." - tutaj też się nie zgodzę. Święte drzewo dla naszych przodków to, to które wybrał sobie Perun - nie każdy dąb spełniał te warunki - uderzenie pioruna uświęcało dzrewo, bądź świętym było to najstarsze w borze. Ale zauwaz driogi autorze, że kapliczki wiszą na lipach, nie na perunowych dębach. A obrazy przywieszane na drzewach, bądź kapliczki przedstawiają Matkę Boską. Jest to kontynuacja czci Mokosz - potężnej boginii. O ile dąb do dziś uznawany jest za dzrewo męskie, o tyle lipa - za żeńskie. Przykład z drzewem jako kontynuacja wiary w drzewo kosmologiczne - hybiony. W kulturach nie tylko dzrewo było axis mundi. Był nim tez słup. Znane sa przypadki, gdy (w Afryce) plemię załamało się psychicznie- popadło w rodzaj apatii oczekując na koniec świata, bowiem ich axis mundi najzwyczajniej w świecie przegnił u podstawy i upadł na ziemię. Do dzisiaj wszystkie religie mają to swoje axis mundi. Problemem judaizmu, chrześcijaństwa i islamu polega na tym, ze ich środek jest wspólny - stąd wojny na tle religinym - nie widząc, ze źródło religii też jest wspólne. Ale to osobny temat. Pomniejsze pepki świata, to kościoły - paralela jest oczywista - podiemie kościoła - to korzenie dzrewa, środek - dla wiernych, wieża dla nieba.
Pozdrawiam ciepło.
Radunia ´ 8 września 2007, 09:08